Overlijden na pensioenverevening

Naast het ouderdomspensioen speelt ook het partnerpensioen (of nabestaandenpensioen) een belangrijke rol bij een scheiding. Het partnerpensioen is bedoeld om de partner financieel te ondersteunen wanneer de deelnemer aan de pensioenregeling overlijdt.

Op grond van de Pensioenwet heeft een ex-partner na een scheiding in beginsel recht op een bijzonder partnerpensioen. Dit betreft het partnerpensioen dat tot het moment van de scheiding is opgebouwd. Daarbij geldt dat ook het partnerpensioen dat vóór het huwelijk of geregistreerd partnerschap is opgebouwd hieronder kan vallen. Heeft een eerdere ex-partner echter al recht gekregen op (een deel van) dit partnerpensioen, dan wordt dat deel uiteraard niet nogmaals toegekend.

Niet iedere pensioenregeling kent een opgebouwd partnerpensioen. Soms is het partnerpensioen verzekerd op risicobasis. In dat geval vervalt de dekking bij een scheiding en ontstaat er geen bijzonder partnerpensioen voor de ex-partner. Dit kan grote financiële gevolgen hebben wanneer de pensioengerechtigde na de scheiding overlijdt. In sommige situaties kan dit risico worden opgevangen door het afsluiten van een aanvullende overlijdensrisicoverzekering.

Voor directeur-grootaandeelhouders (DGA's) gelden deels andere regels. Omdat de Pensioenwet niet van toepassing is op pensioen dat in eigen beheer of buiten de Pensioenwet is opgebouwd, kan het recht op een bijzonder partnerpensioen in die situaties voortvloeien uit de Wet verevening pensioenrechten bij scheiding (WVPS).

Het is belangrijk om te beseffen dat een bijzonder partnerpensioen ook gevolgen kan hebben voor een eventuele nieuwe partner. Het deel van het partnerpensioen dat aan een ex-partner toekomt, is namelijk niet meer beschikbaar voor een nieuwe partner. Daarom is het verstandig om bij een scheiding altijd goed in kaart te brengen of één van beide partners eerder gehuwd is geweest of geregistreerd partner is geweest en of er mogelijk al aanspraken op een bijzonder partnerpensioen bestaan.

Net als bij de verdeling van het ouderdomspensioen kunnen ex-partners ook over het bijzonder partnerpensioen afwijkende afspraken maken. Deze afspraken worden vastgelegd in het echtscheidingsconvenant.

De Wet verevening pensioenrechten bij scheiding (WVPS) is alleen van toepassing op gehuwden en geregistreerd partners. Voor ongehuwd samenwonenden geldt deze wettelijke regeling dus niet.

Dat betekent echter niet dat een ex-partner na het beëindigen van de relatie nooit recht heeft op pensioen. Veel pensioenregelingen kennen namelijk de mogelijkheid van een bijzonder partnerpensioen voor een ex-partner na het beëindigen van de samenleving. Daarnaast kunnen samenwoners in een samenlevingsovereenkomst afspraken maken over de verdeling van het ouderdomspensioen en het partnerpensioen.

Een belangrijk verschil met gehuwden en geregistreerd partners is dat een ex-partner bij samenwoners in principe geen rechtstreeks recht op uitbetaling door de pensioenuitvoerder heeft. In de praktijk zijn pensioenuitvoerders vaak niet bereid hieraan mee te werken, onder meer vanwege de extra administratieve werkzaamheden. Het is daarom verstandig om hierover vooraf goede afspraken te maken.

Naast de wettelijke pensioenverdeling (pensioenverevening) kunnen ex-partners ook kiezen voor conversie. Bij conversie worden het verdeelde ouderdomspensioen en het bijzonder partnerpensioen omgezet in een zelfstandig ouderdomspensioen voor de ex-partner.

Het grote verschil met pensioenverevening is dat de ex-partner daarna niet langer afhankelijk is van de pensioendatum van de andere partner. De pensioenuitkering gaat in op basis van de eigen pensioendatum. Ook heeft het overlijden van één van beide ex-partners na de conversie geen gevolgen meer voor de pensioenrechten van de ander.
Conversie is alleen mogelijk als beide ex-partners hiermee instemmen én de pensioenuitvoerder hiermee akkoord gaat. Zodra de pensioenuitvoerder de conversie heeft verwerkt, is deze definitief en kan de keuze niet meer worden teruggedraaid.

Voor de partner die het pensioen heeft opgebouwd

• Voordeel: het eigen ouderdomspensioen wordt hoger, omdat het pensioen na overlijden van de ex-partner niet meer hoeft aan te groeien.
• Nadeel: overlijdt de ex-partner eerder, dan krijgt de partner die het pensioen heeft opgebouwd het afgestane pensioendeel niet terug. Het eigen pensioen wordt daardoor niet hoger.

Voor de ex-partner die recht heeft op een deel van het pensioen

• Voordeel: er ontstaat een volledig zelfstandig pensioen. De ex-partner is niet langer afhankelijk van het moment waarop de ander met pensioen gaat.
• Nadeel: het bijzonder partnerpensioen wordt omgezet in ouderdomspensioen. Hierdoor vervalt het recht op een uitkering bij overlijden van de ex-partner. Dat kan nadelig zijn, bijvoorbeeld wanneer de ex-partner ook partneralimentatie betaalt. Bij overlijden eindigt de alimentatie immers eveneens.

Inkomen bij scheiding en overlijden

Tijdens een scheiding worden veel afspraken gemaakt over de woning, de kinderen, alimentatie en de verdeling van bezittingen. Een onderwerp dat daarbij gemakkelijk over het hoofd wordt gezien, is de financiële situatie wanneer één van de ex-partners na de scheiding overlijdt.

Toch kan een overlijden grote gevolgen hebben voor het inkomen van de achterblijvende ex-partner/ ouder en daarmee ook voor de financiële situatie van de kinderen. Daarom is het verstandig om hier tijdens de scheiding al bij stil te staan en waar nodig passende voorzieningen te treffen.

Na een scheiding zijn beide ouders verantwoordelijk voor de verzorging en opvoeding van hun kinderen. Vaak levert de ene ouder een bijdrage in de kosten van de kinderen in de vorm van kinderalimentatie of via een gezamenlijke kinderkostenrekening.

Wanneer één van de ouders overlijdt, verandert deze situatie direct.

Zo vervallen onder meer:

• De bijdrage in de kosten van de kinderen (kinderalimentatie);
• Een eventuele partneralimentatie;
• De mogelijkheid om toekomstige financiële afspraken nog aan te passen.

Tegelijkertijd blijven de vaste lasten, woonlasten en de kosten van de kinderen gewoon doorlopen.

Voor de achterblijvende ouder kan dit een flinke financiële terugval betekenen.

Naast de financiële gevolgen verandert vaak ook de dagelijkse zorg voor de kinderen. Wanneer kinderen nog jong zijn, komt de volledige verzorging en opvoeding ineens bij één ouder te liggen. Hierdoor kan het noodzakelijk zijn om tijdelijk minder te gaan werken of extra opvang te regelen. Dat leidt vaak tot een lager inkomen, terwijl de uitgaven juist gelijk blijven of zelfs toenemen.

Juist deze combinatie maakt dat overlijden na een scheiding grote financiële gevolgen kan hebben.

Gelukkig zijn er verschillende mogelijkheden om het financiële risico van overlijden te beperken.

Na een scheiding kan een ex-partner onder voorwaarden recht hebben op een bijzonder partnerpensioen uit de pensioenregeling van de andere ex-partner.

Dit is een uitkering die bedoeld is om (een deel van) het inkomensverlies na overlijden op te vangen. Of er daadwerkelijk recht bestaat op een bijzonder partnerpensioen, hangt af van de pensioenregeling. Niet iedere pensioenregeling kent dezelfde voorwaarden. Daarom is het verstandig om dit tijdens de scheiding goed te onderzoeken.

Een andere mogelijkheid is het afsluiten of in stand houden van een overlijdensrisicoverzekering (ORV). Bij overlijden keert deze verzekering een vooraf afgesproken bedrag uit. Dat bedrag kan worden gebruikt om het wegvallen van de kinderalimentatie of partneralimentatie op te vangen of om de verzorging van de kinderen financieel veilig te stellen.

In veel gevallen is het fiscaal aantrekkelijk om de kinderen als rechthebbenden van de verzekering aan te wijzen. Welke constructie het meest geschikt is, hangt af van de persoonlijke situatie en verdient maatwerk.

Nee. Of een aanvullende voorziening wenselijk is, hangt af van de persoonlijke omstandigheden.

Factoren die daarbij een rol spelen zijn onder andere:

• De leeftijd van de kinderen;
• De hoogte van de kinderalimentatie;
• Een eventuele partneralimentatie;
• Het inkomen van beide ouders;
• De aanwezigheid van een bijzonder partnerpensioen;
• Spaargeld of ander vermogen;
• Bestaande verzekeringen.

Wanneer beide ouders financieel zelfstandig zijn en voldoende vermogen hebben opgebouwd, is een aanvullende verzekering soms minder noodzakelijk. In andere situaties kan een overlijdensrisicoverzekering juist veel financiële zekerheid bieden.

Het overlijden van een ex-partner kan grote gevolgen hebben voor het inkomen van de achterblijvende ouder. Niet alleen vervallen de kinderalimentatie en eventuele partneralimentatie, ook de dagelijkse zorg voor de kinderen verandert vaak ingrijpend. Daardoor kan de financiële druk aanzienlijk toenemen.

Tijdens een scheiding is het daarom verstandig om niet alleen afspraken te maken over de huidige situatie, maar ook stil te staan bij de financiële gevolgen van een eventueel overlijden. Afhankelijk van de persoonlijke situatie kunnen een bijzonder partnerpensioen, een overlijdensrisicoverzekering of andere financiële voorzieningen bijdragen aan meer zekerheid voor de toekomst.